Przejdź do treści

Herb

Historia symboli Gminy Krzynowłoga Mała
 

Cechą każdej społeczności są symbole, które ją wyróżniają spośród innych nacji czy grup etnicznych. Znaki te są obrazem ich tożsamości i odrębności zarazem. Są dowodem dorobku kulturowego, tradycji i historii owej społeczności. Gmina Krzynowłoga Mała nie jest gminą starożytną, bowiem liczy sobie ponad 570 lat. Dotychczas nie miała swoich znaków dających świadectwo, że jesteśmy społecznością jedyną, niepowtarzalną i z własną tradycją. 
 

Dzień 3 lipca 2010 roku to dzień historyczny dla Gminy Krzynowłoga Mała.
 

Tego dnia rajcy gminni uchwalili kształt herbu, flagi i pieczęci Krzynowłogi Małej. Nawiązują one do świetnej historii założycieli Krzynowłogi Małej – rodu Łosiów herbu Dąbrowa i do średniowiecznej studni – „krzynicy”, od której wzięliśmy nazwę. Dostrzegli to autorzy opracowania znaków. Artysta plastyk – Lech-Tadeusz Karczewski wykonał projekty graficzne herbu, pieczęci i flagi na podstawie kwerendy znakomitego historyka prof.Krzysztofa Mikulskiego. Autor opracowania zaproponował dwa projekty w kilku wersjach. Oba nawiązują do historii ziemi krzynowłoskiej.


 

Poniżej oficjalna flaga, herb i pieczęci Gminy Krzynowłoga Mała


W uzasadnieniu propozycji znaków prof. Mikulski pisze: Wychodząc z założenia, że współcześnie komponowany herb jednostki samorządowej musi wiązać się z miejscową tradycją historyczną należy uznać, że najbardziej wyróżniającymi się jej elementami są: herb Dąbrowa, którym pieczętowali się pierwotni właściciele wsi gminnej i fundatorzy miejscowej parafii Łosiowie, oraz onomastyka miejsca*. Zatem jeden projekt nawiązuje właśnie do herbu Dąbrowa, drugi zaś równocześnie do najstarszego punktu osadniczego w okolicy, czyli dawnej „krzynicy” – studni ocembrowanej drewnem.

Pochodzenie nazwy miejscowości językoznawcy wyjaśniają w ten sposób: pierwszy człon nazwy związany jest z rdzeniem krin, pochodzącym od apelatywu – źródło, strumień, krynica. /apelatyw z łac. appellativum - rzeczownik pospolity np. człowiek, zwierzę, roślina – red../ Drugi człon nazwy można wiązać z prasłowiańskim słowem volga, oznaczającym nasycenie gruntu (atmosfery) wodą (słowo wlyga, włoga występuje w gwarze mazowieckiej, języku czeskim i staroruskim). Zatem musiało to być miejsce występowania źródeł i podmokłe **.

Wybór jednej z propozycji należał do Rady Gminy Krzynowłoga Mała i wybrali tę, która od dnia 3 lipca 2011 roku łączy naszą historię z teraźniejszością i przyszłością zarazem. A herb, flaga i pieczęcie są, jak mickiewiczowska wieść gminna, swoistą arką przymierza „...Między dawnymi i młodszymi laty”. Jest to przysłowiowy „chrzest”, choć nasze dziecię – gmina ma ponad 500 lat z okładem. Jak pisze Adam Pszczółkowski znawca historii krzynowłoskiej dziedziny: W 1439 r. Jan Łoś de Grotkowo otrzymał od księcia Bolesława IV nadanie na dobra Krzynowłoga Mała, gdzie w tymże roku ów Jan ufundował parafię. Zatem gmina liczy lat 571. Jej ojcem był Jan Łoś***, a teraz rodziców chrzestnych będzie miała piętnaścioro, a dodając wójta jako Jej opiekuna z nadania Rady – szesnaścioro. Jest zatem nadzieja, że tak liczna, światła reprezentacja krzynowłoskiej społeczności zadba, by gmina, rozwijała się rozumnie, w zdrowiu i bez zawirowań historii. Jednako do tego trzeba przekonania, że wspieranie naszej ziemi to nie tylko narzucony ciężar, ale chwalebny obowiązek, w myśl powiedzenia: Lekki jest ciężar, który się dźwiga z ochotą. I należy trwać w nadziei, że historyczni ojcowie gminy – Łosiowie, patrząc na nas z góry powiedzą, trawestując swoją dewizę rodową Simplices sed audaces – Jesteście... "prości lecz śmiali" i... godnie wypełniacie obowiązki wobec naszej krzynowłoskiej dziedziny.

oprac. Bogusław Kruszewski 

* Onomastyka, nazewnictwo, dział nauki zajmujący się nazwami (imionami) własnymi

** źródło: L. Zugaj – Historia Gminy Krzynowłoga Mała

*** ŁOŚ. Herbu Dąbrowa. Ich gniazda na Północnym Mazowszu to: Krzynowłoga Mała, w parafii Dzierzgowo: Wólka Łosiowska, w parafii Karniewo: Łukowe-Łoś, Wronowo-Łoś, Wola-Łoś, zaś w ziemi wyszogrodzkiej Grotkowo. Boniecki pisze: “gniazdem ich był powiat przasnyski, ziemi ciechanowskiej, gdzie liczni siedzieli Dąbrowici. Posiadali tam Krzynowłogę Małą, wieś parafialną, Wronowe, Łukowe i Wolę, zwane od nich w XVI-m wieku Wronowe Łoś, Łukowe Łoś i Wola Łoś, w parafii Karniewskiej. Jedną z głównych ich siedzib było Grodkowo, w ziemi wyszogrodzkiej. W XV-m wieku pisali się zwykle z Grodkowa, tak, że możnaby sądzić, że Grodkowo było ich pierwotnym gniazdem. Ponieważ jednak wieś to oddalona jest bardzo od innych dzierżaw rodu Dąbrowitów, należy przypuszczać, że była nabytą, a pierwotną siedzibą były wymienione wyżej dobra. Gałąź jedna osiadła z czasem na Rusi Czerwonej, od wsi Januszowice pod Opocznem, nosiła w XV-tym do połowy XVII-go wieku nazwisko Łosiów Januszowskich tub tylko Januszowskich.”

Najstarsza wzmianka: w latach 1391-1398 Jan Łoś przebywał w niewoli krzyżackiej. W 1439 r. Jan Łoś de Grotkowo otrzymał od księcia Bolesława IV nadanie na dobra Krzynowłoga Mała, gdzie w tymże roku ów Jan ufundował parafię.

Z tego rodu zasiadali w senacie Rzeczpospolitej: Andrzej Wojciech kasztelan słoński 1623-1633, Felix Antoni (*1738 +1804) wojewoda pomorski 1779-1790, Jan kasztelan wyszogrodzki w 1591, Krystyn kasztelan zakroczymski w 1563, kasztelan wyszogrodzki w 1564, Michał (+1758) kasztelan kamieniecki od 1740, kasztelan lwowski od 1754, Paweł (+1596) kasztelan płocki od 1593, Stanisław (+1584) kasztelan wyszogrodzki od 1577, kasztelan rypiński od 1579, Władysław Stanisław kasztelan chełmiński od 1681, wojewoda pomorski od 1865, wojewoda malborski od 1694, Władysław (+1711) kasztelan rypiński od 1707. Przedstawiciele tego rodu otrzymali tytuły hrabiowskie w Galicji w 1783 i 1789, w Rosji w 1844, w Austrii w 1861. Chociaż od 1644 r. Łosiowie nie dziedziczyli na Krzynowłodze Małej, to jeszcze pod koniec XIX w. pisali się “hrabia na Krzynowłodze Małej Łoś”. Współcześnie żyjący hrabiowie Łosiowie mieszkają w Polsce, Wielkiej Brytanii, Brazylii i Kanadzie. 

źródło: Adam A. Pszczółkowski - Herbarz Małokrzynowłoski

Adam A. Pszczółkowski *

Gdy Krzynowłoga Mała była miastem.

(fragmenty referatu)**

W 1904 r. w „Echach Płockich i Włocławskich" ukazał się artykuł zatytułowany „Korespondencje z Małej-Krzynowłogi", w którym znajdujemy między innymi takie oto fragmenty: „W guberni płockiej […] leży wioska, dawniej miasto, Krzynowłoga Mała [..]. Wielu kolatorów krzynowłoskich zajmowało wybitne stanowiska w Rzeczpospolitej, np: rodzina Nieborskich, których dobra od Chorzel do Szreńska się ciągnęły. W aktach trafiamy na ciekawy szczegół, świadczący, iż po Nieborskich, majątki Krzynowłoga Mała i Szreńsk z przyległościami znajdowały się w ręku rodziny Leszczyńskich. Nawet król Leszczyński zaraz po swojem na tron obiorze, trzymał tutaj do chrztu syna, swemu bratu Jackowi Leszczyńskiemu. Kościół więc krzynowłoski oglądał w swych progach jednego z królów polskich wkrótce po elekcji”.

Informacja ta była potem bezkrytycznie wielokrotnie przepisywana. Trzeba więc zacząć od tego, że król Stanisław Leszczyński nie miał w ogóle brata. Nie miał nawet i krewnego ze swego rodu, któremu było by na imię Jacek. A nadto Leszczyńscy właścicielami ani Krzynowłogi Małej, ani Szreńska, nigdy, przenigdy nie byli. W okresie obu panowań Stanisława Leszczyńskiego w latach 1704-1709 i 1733-1736 r. dobra te należały do Nieborskich.

Dawne trydenckie metryki parafialne krzynowłoskie, sprzed 1808 roku,

zaginęły w niejasnych okolicznościach po II wojnie światowej. Ostał się jednak sumariusz sporządzony do nich w 1855 r. przez ówczesnego proboszcza księdza Piotra Gutowskiego. Istotnie pod rokiem 1704, a więc rokiem pierwszego obioru na tron owego króla, figuruje wpis chrztu Stanisława Leszczyńskiego, syna Jacentego i Marianny. Tak przynajmniej odczytał to nazwisko z oryginału ksiądz Gutowski. Szczegółowa jednakże analiza dawnych ksiąg sądowych ciechanowskich grodzkich, pokazuje, iż w 1704 r. dziedzicem Krzynowłogi Małej z przyległościami był Kazimierz Nieborski, kasztelan sieprski. Drugą i podówczas aktualną jego żoną była Bogumiła Dąmbska, już wdowa po Grabskim i Rokitnickim, zaś córka Jana Stanisława, kasztelana konarsko-kujawskiego. Siostrą rodziną tejże Bogumiły była Marianna Dąmbska, żona kolejno Kazimierza Plichty, starosty gostyńskiego
i Jacka Leżeńskiego, starosty inowrocławskiego. W początkach XVIII w. małżonkowie Leżeńscy wraz z dziećmi, jako rezydenci i wierzyciele zarazem, mieszkali w dobrach swego szwagra w Krzynowłodze Małej.

To właśnie w 1704 r. przyszedł tu na świat Stanisław Leżeński, a nie Leszczyński,

syn powyższego Jacka. W 1719 r. syn nieżyjącego już Jacka – Kajetan Leżeński, w imieniu swym i swych dwóch braci tegoż Stanisława oraz Adama uposażył swą siostrę Juliannę, zakonnicę u benedyktynek sieprskich. Andrzej Dąmbski, w 1704 r. pełniący urząd chorążego brzesko-kujawskiego, brat powyższych Bogumiły i Marianny, daleki kuzyn Stanisława Leszczyńskiego przez swą babkę, a nadto jeden z jego najżarliwszych zwolenników, mógł zaprosić świeżo i nielegalnie wybranego króla na chrzciny swego siostrzeńca.

Zaś przedsiębiorczy właściciel Krzynowłogi Małej, jakim był Kazimierz Nieborski,

przy okazji tejże imprezy załatwił sobie u nowego władcy przywilej miejski na swe dobra. Że były to czasy wojny północnej i dwóch zwalczających się władców Polski – „od Sasa do Lasa”, czyli Augusta II Mocnego i Stanisława Leszczyńskiego – oryginalny przywilej zdaje się zaginął, ale fakt miejskości Krzynowłogi Małej uznany był ostatecznie przez władze świeckie i kościelne. Jest to już odnotowane w wizytacji biskupiej z 1724 roku.

W II połowie XVIII w., gdy właścicielem Krzynowłogi Małej, był generał Antoni Anzelm Nieborski, wnuk powyższego Kazimierza, utracjusz nadzwyczajnych zdolności, a Sejm wprowadził restrykcyjną politykę fiskalną, rodzina generała tonąc w niezawinionych długach, a chcąc ulżyć sobie w podatkach, ukrywała miejskość tych dóbr.

W 1778 r. Maciej Grzybowski - urzędnik Skarbu Koronnego, wykrył oszustwo,

a choć nie znalazł dokumentu nadania praw miejskich, przedstawił szereg dowodów na prawa miejskie - nazwa „miasteczko”, funkcjonowanie rady miejskiej i burmistrza, odbywanie jarmarków, istnienie ratusza i bruków, oczynszowanie mieszkańców. Dopiero w 1789 r. Walenty Dołęga-Lasocki zastawnik Krzynowłogi Małej wystarał się u króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o formalne potwierdzenie i rozszerzenie dawnego przywileju.

Przywilej ten obowiązywał do około 1802 r., gdy zaborca pruski pozbawił miejskości Krzynowłogi. Po raz ostatni została jednakże miasteczkiem nazwana w 1820 r. w prospekcie licytacyjnym ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Województwa Płockiego nr 187/1820.

* Adam A. Pszczółkowski - absolwent SGH w Warszawie - kierunek: finanse i bankowość, historyk, specjalizujący się w dziejach szlachty północnego Mazowsza, autor trzech książek i licznych artykułów.

** fragmenty referatu wygłoszonego na uroczystej sesji Rady Gminy Krzynowłoga Mała 3 07.2010 roku
 

oprac. Bogusław Kruszewski